جزر و مد (2)

سطح آب اقیانوس ها و دریاهای زمین هر روز بالا و پایین می رود. ما این حرکت ها را جزر و مد می نامیم. علت این جابجایی ها یا حرکت ها، کششی است که از سوی خورشید و ماه بر آب وارد می آید. این نیروی قوی، جاذبه یا گرانش نامیده می شود.
نمودارهای زیر را خوب نگاه کنید. این نمودارها نشان می دهند که چگونه سطح جزر و مد با چرخش ماه به دور زمین تغییر می کند. در نمودار بالا که ماه و خورشید در یک خط نیستند، ارتفاع جزر و مد کم است. اما وقتی ماه و خورشید در یک خط یا راستا قرار می گیرند، مجموعِ جاذبه آن ها بر آب اثر می کند و ارتفاع جزر و مد زیاد می شود.



از جزر و مد می توان برای تولید برق استفاده کرد. برای این کار در دهانه رود دیواری طولانی می سازند که بند یا سد نامیده می شود. دهانۀ رود جایی است که رود به دریا می رسد و معمولاً عرض زیادی دارد. هنگام بالا آمدن آب یا مد، آب در پشت سد جمع می شود.
وقتی آب فرو می نشیند یا جزر فرا می رسد، راه های خروج آب جمع شده در پشت سد را باز می کنند تا آب به درون ماشین هایی به نام توربین سرازیر شود. آب، پره های توربین را به حرکت در می آورد و محور آن را می چرخاند. این حرکت به ژنراتور یا دستگاه تولید کننده برق منتقل می شود و برق به دست می آید.
الکتریسیته یا برقی که به وسیله ی سدهای جزر و مدّی تولید می شود، ارزان است. این سدها به آسانی راه اندازی می شنود و آلودگی به وجود نمی آورند؛ امّا مشکلاتی هم دارند. ساختن چنین سدهایی کار ساده ای نیست و باید پول زیادی برای این کار خرج شود. علاوه بر آن، زمان جزر و مد هر روز تغییر می کند و برای همین همیشه نمی توان برق را در زمانی تولید کرد که بیشتر مورد نیاز است. با ساختن این سدها مشکلاتی هم برای محیط زندگی و گیاهان و جانوران به وجود می آید. مثلاً ماهی های قزل آلا که برای تخم گذاری از دریا به رود بر می گردند، با چنین سدی رو به رو می شوند. با تغییر جریان آب و شرایط زمین های اطراف آن، خیلی از گیاهان و جانوران محیط زندگی طبیعی خود را از دست می دهند.



• چگونه از نیروی آب استفاده کنیم؟
ترجمه و تألیف: محمود سالک