میثم تمار فرزند یحیی و اهل سرزمین «نهروان» _ منطقهای میان عراق و ایران _ بود. بعضی او را ایرانی و از مردمان فارس دانستهاند و در بعضی تحقیقات گفته شده که میثم اهل فارس یا کرمان و یا آذربایجان بوده است. او جز ایرانیانی بوده که از شهر خود به مناطق عرب نشین کوچ کرده است. به میثم «ابو سالم» هم میگفتند و این نامی بوده که او در بین اعراب با ان شناخته می شده. لقب «تمار» (خرما فروش) را هم ازآن جهت به او میگفتند، که در کوفه خرمافروش بود.
ابتدا، غلام زنی از طایفه «بنی اسد» بود. حضرت علی او را از آن زن خرید و آزادش کرد؛ که بعد از آن از یاران و شاگردان علی شد همچنین وی از اصحاب پیامبر اسلام به شمار آمدهاست.
میثم تمار شش پسر و نوههای بسیاری داشت. پسران وی عبارت بودند از: عمران، شعیب، صالح، محمد، حمزه و علی. میثم تمار، علاوه بر آن که خود، مسلمان و شیعه بود، خاندانش نیز از رجال و بزرگان شیعه بودند. فرزندان میثمنیز مانند خود او از یاران اهل بیت بودند؛ صالح از اصحاب امام باقر، (امام پنجم شیعیان) و جعفر صادق (امام ششم شیعیان) و شعیب از اصحاب جعفر صادق بود. عمران هم، از اصحاب سجاد (امام چهارم شیعیان) و محمد باقر و امام صادق بود.
میثم از یاران حضرت علی بود و نزد ایشان علم تفسیر قرآن را آموخته بود. مهم ترین ماجرای زندگی میثم، پیشگویی نحوه کشته شدن اوست. سال ها قبل از شهادت میثم، حضرت علی (ع) به او می گویند که به جرم دوستی و همراهی با اهل بیت زبانت را می برند و تو را از درخت خرما آویزان می کنند. میثم در آخر سال ۶۰ هجری، ده روز قبل از ورود امام حسین به عراق (22ذی الحجه) ، توسط عبیدالله بن زیاد دستگیر شد و به همان نحوی که امام علی خبر داده بود به دار آویخته و و کشته شد. مرقد میثم تمار در چند صد متری مسجد كوفه و در كنار خیابان اصلی كوفه - نجف قرار دارد . بر روی قبر مطهر میثم ضریحی كوچك و بر بالای آن گنبدی آبی رنگ وجود دارد. بر سنگ مزارش نام میثم به عنوان یار على علیه السلام نوشته شده است .
